Podwyższone trójglicerydy to według polskich wytycznych lipidowych z 2021 roku wynik powyżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l) na czczo albo powyżej 175 mg/dl (2,0 mmol/l) bez bycia na czczo. Najczęściej wiążą się z nadmiarem kilogramów, alkoholem, cukrem i małą aktywnością fizyczną. Obniża się je przede wszystkim zmianą stylu życia, a o lekach decyduje lekarz.
Trójglicerydy (w wytycznych medycznych nazywane triglicerydami, w skrócie TG) to tłuszcze, z których organizm czerpie energię i które magazynuje w komórkach tkanki tłuszczowej. Stanowią większość tłuszczu w jedzeniu, a wątroba wytwarza je także z nadmiaru węglowodanów.
Wynik oznacza się w lipidogramie, razem z cholesterolem. Wartości według wytycznych PTL i współpracujących towarzystw z 2021 roku:
| Parametr | Wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| TG na czczo | poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l) | wartość pożądana |
| TG nie na czczo | poniżej 175 mg/dl (2,0 mmol/l) | wartość pożądana |
| TG bardzo wysokie | powyżej 880 mg/dl (10 mmol/l) | duże ryzyko ostrego zapalenia trzustki, podejrzenie rodzinnej chylomikronemii |
| Cholesterol całkowity | poniżej 190 mg/dl (5,0 mmol/l) | wartość pożądana |
| Cholesterol HDL | powyżej 40 mg/dl u mężczyzn, powyżej 45 mg/dl u kobiet | wartość pożądana |
Stężenie poniżej 150 mg/dl wytyczne traktują jako wskaźnik małego ryzyka sercowo-naczyniowego. Nie jest ono jednak osobnym celem leczenia. Lekarz ocenia TG razem z cholesterolem LDL, ciśnieniem, glukozą i całkowitym ryzykiem, o czym więcej w tekście o tym, czym grozi wysoki cholesterol.
Zwykle nie. Polskie wytyczne z 2021 roku mówią, że lipidogramu rutynowo nie trzeba robić na czczo, bo przez około 16 godzin na dobę i tak nie jesteśmy na czczo. Niewielki wzrost TG po zwykłym posiłku, do około 26 mg/dl, nie zmienia istotnie oceny wyniku.
Żeby wynik był wiarygodny:
Wynik lipidogramu najłatwiej ocenić, porównując każdą wartość z normami i zwracając uwagę na jednostki. Laboratoria podają TG w mg/dl albo w mmol/l, a 1 mmol/l odpowiada około 88,5 mg/dl, więc 1,7 mmol/l to mniej więcej 150 mg/dl.
Przykład: TG 210 mg/dl na czczo i HDL 38 mg/dl u mężczyzny to dwa wyniki poza zakresem pożądanym. To sygnał, żeby przyjrzeć się masie ciała, talii, glukozie i ciśnieniu, a nie tylko samym tłuszczom we krwi.
Nie, wytyczne podają dla kobiet i mężczyzn ten sam próg: poniżej 150 mg/dl na czczo i poniżej 175 mg/dl bez bycia na czczo. Różnice dotyczą cholesterolu HDL, który u kobiet powinien przekraczać 45 mg/dl, a u mężczyzn 40 mg/dl. Wynik zawsze warto porównać z poprzednimi badaniami, bo trend mówi więcej niż pojedynczy pomiar.
Podwyższone trójglicerydy najczęściej są skutkiem stylu życia i nadmiernej masy ciała, rzadziej chorób genetycznych. Do typowych przyczyn należą:
Mechanizm jest dość prosty: nadmiar cukru i alkoholu wątroba zamienia na tłuszcz, który trafia do krwi. Dlatego słodzone napoje i regularne picie alkoholu potrafią podnieść wynik nawet u osób, które jedzą niewiele tłustych potraw.
Związek z otyłością widać nawet w kryteriach medycznych. Zalecenia PTLO z 2024 roku wymieniają TG ≥150 mg/dl obok obwodu talii ≥88 cm u kobiet i ≥102 cm u mężczyzn jako cechy zwiększonego ryzyka metabolicznego.
Wysokie TG zdarzają się także u osób z prawidłową masą ciała. Wtedy lekarz szuka innych przyczyn, takich jak:
Szczupła sylwetka nie wyklucza też otyłości brzusznej, dlatego przy nieprawidłowym wyniku warto zmierzyć obwód talii.
Podwyższone trójglicerydy zwiększają ryzyko chorób serca i naczyń, i to niezależnie od cholesterolu LDL. Według wytycznych duże stężenie TG podnosi ryzyko nawet wtedy, gdy LDL jest już w docelowym zakresie.
Przy wartościach powyżej 880 mg/dl pojawia się dodatkowe zagrożenie: ostre zapalenie trzustki. Nagły, silny ból w nadbrzuszu, często promieniujący do pleców, z nudnościami i wymiotami, wymaga pilnej pomocy na SOR lub pod numerem 112.
Na co dzień podwyższone trójglicerydy zwykle nie dają żadnych objawów. Przy bardzo wysokich stężeniach, najczęściej w zaburzeniach genetycznych, mogą się pojawić żółtaki, czyli żółtawe grudki na skórze, i napadowe bóle brzucha. Dlatego o problemie dowiadujemy się zwykle z lipidogramu, a nie z samopoczucia. Wysokie TG często idą też w parze ze stłuszczeniem wątroby.
Najsilniej działają cztery zmiany, które wytyczne lipidowe stawiają na pierwszym miejscu: obniżenie masy ciała, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu do minimum i mniej cukrów prostych. Spadek masy ciała i ruch poprawiają wrażliwość tkanek na insulinę, a to bezpośrednio przekłada się na niższe stężenie TG.
W praktyce oznacza to:
Dobrze ułożony jadłospis łatwiej utrzymać niż listę zakazów. Pomaga w tym konsultacja z dietetykiem, który uwzględni wyniki badań i codzienne nawyki. W CLiPO dietetyk kliniczny prowadzi również konsultacje lipidologiczne. Częste błędy żywieniowe opisujemy w tekście jakie błędy w diecie sprzyjają tłuszczowi na brzuchu, a porównanie popularnych diet w artykule o tym, jakie diety sprawdzają się w leczeniu otyłości.
Leki są potrzebne wtedy, gdy zmiana stylu życia nie wystarcza albo stężenie TG jest bardzo wysokie. O ich włączeniu decyduje lekarz, biorąc pod uwagę poziom TG i LDL, cukrzycę oraz całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe.
Wytyczne omawiają m.in. statyny, które działają głównie na LDL, fibraty i kwasy omega-3 w postaci leków. Preparaty z tranem kupowane bez recepty nie są ich odpowiednikiem i nie zastępują leczenia. Jeśli podwyższone trójglicerydy idą w parze z otyłością, lekarz może też zaproponować leczenie samej otyłości, bo spadek masy ciała poprawia cały profil lipidowy.
Nieprawidłowy wynik warto skonsultować, zanim zacznie się działać na własną rękę. Wtedy łatwiej ustalić, czy wystarczą zmiany w jedzeniu i ruchu, czy potrzebne są dodatkowe badania i leczenie.
Prawidłowe stężenie trójglicerydów wynosi poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l) na czczo i poniżej 175 mg/dl (2,0 mmol/l) bez bycia na czczo. Takie wartości podają polskie wytyczne lipidowe z 2021 roku. Wynik zawsze ocenia się razem z cholesterolem i ogólnym ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Zwykle nie, bo według polskich wytycznych lipidogram można rutynowo wykonać bez bycia na czczo. Po zwykłym posiłku trójglicerydy rosną najwyżej o około 26 mg/dl, co nie zmienia istotnie oceny. Badanie na czczo lekarz zleca w wybranych sytuacjach, np. po wcześniejszym wysokim wyniku.
Podwyższone trójglicerydy najczęściej nie dają żadnych objawów, dlatego wykrywa je dopiero lipidogram. Przy bardzo wysokich stężeniach mogą pojawić się żółtaki na skórze i bóle brzucha. Wartości powyżej 880 mg/dl zwiększają ryzyko ostrego zapalenia trzustki, które wymaga pilnej pomocy.
Tak, alkohol podnosi trójglicerydy, dlatego wytyczne lipidowe zalecają ograniczyć go do minimum. Obok alkoholu najsilniej działają nadmiar cukrów prostych, nadmierna masa ciała i mała aktywność fizyczna. Przy wynikach powyżej 880 mg/dl rośnie ryzyko ostrego zapalenia trzustki, więc potrzebna jest pilna konsultacja.
Przy podwyższonych trójglicerydach najlepiej sprawdza się dieta z dużą ilością warzyw, produktami pełnoziarnistymi, rybami i roślinami strączkowymi. Cukry dodane warto ograniczyć poniżej 10% energii, czyli do około 50 g dziennie według WHO. Słodzone napoje najlepiej zastąpić wodą.
Nie zawsze, bo u wielu osób wystarczają zmiany w diecie, ruch i spadek masy ciała. Lekarz rozważa leczenie, gdy te działania nie przynoszą poprawy, stężenie jest bardzo wysokie, np. powyżej 880 mg/dl, albo całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe jest duże. Decyzję o leku zawsze podejmuje lekarz.
Tak, podwyższone trójglicerydy często towarzyszą otyłości, zwłaszcza brzusznej, i insulinooporności. Zalecenia PTLO wymieniają trójglicerydy ≥150 mg/dl oraz obwód talii ≥88 cm u kobiet i ≥102 cm u mężczyzn wśród cech zwiększonego ryzyka metabolicznego. Obniżenie masy ciała ma największy wpływ na spadek trójglicerydów.