Tak, otyłość to choroba. WHO opisuje ją jako przewlekłą, nawracającą chorobę, a Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości jako chorobę bez tendencji do samoistnego ustępowania i ze skłonnością do nawrotów. W klasyfikacji ICD-10 ma kod E66, co zobowiązuje lekarzy do jej rozpoznawania i leczenia. U dorosłych rozpoznaje się ją przy BMI od 30 kg/m².
Tak, i nie jest to już kwestia sporu. Światowa Organizacja Zdrowia w aktualizacji z grudnia 2025 roku opisuje otyłość jako przewlekłą, nawracającą chorobę, która wynika ze złożonych interakcji między genetyką, neurobiologią, zachowaniami żywieniowymi, dostępem do zdrowej diety, siłami rynku i szerszym środowiskiem.
Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości (PTLO) z 2024 roku idą w tym samym kierunku. Autorzy apelują o zmianę postrzegania nadmiernej masy ciała: już nie tylko jako czynnika ryzyka innych chorób, ale jako choroby, której skuteczne leczenie wyraźnie poprawia stan zdrowia i odległe rokowanie. Serwis pacjent.gov.pl prowadzony przez NFZ również przypomina, że WHO uznaje otyłość za chorobę.
W grudniu 2025 roku WHO wydała pierwsze wytyczne dotyczące leków z grupy GLP-1 w leczeniu otyłości. Już w komunikacie organizacja nazywa otyłość przewlekłą, nawracającą chorobą i podkreśla potrzebę opieki przez całe życie.
Kod E66 oznacza, że otyłość jest wpisana do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 jako osobna jednostka chorobowa. PTLO podkreśla praktyczną konsekwencję: lekarz ma obowiązek ją rozpoznawać i leczyć, a nie tylko odnotować masę ciała pacjenta.
Rozpoznanie opiera się na BMI, czyli masie ciała w kilogramach podzielonej przez kwadrat wzrostu w metrach. Klasyfikację WHO, którą przytacza PTLO, pokazuje tabela.
| BMI (kg/m²) | Stopień odżywienia |
|---|---|
| poniżej 18,5 | niedowaga |
| 18,5-24,9 | prawidłowa masa ciała |
| 25,0-29,9 | nadwaga |
| 30,0-34,9 | otyłość I stopnia |
| 35,0-39,9 | otyłość II stopnia |
| od 40 | otyłość III stopnia (olbrzymia) |
Sama liczba nie wystarcza. PTLO przypomina, że otyłość to nadmiar tkanki tłuszczowej, a nie masy ciała w ogóle: przyjmuje się, że oznacza zawartość tłuszczu powyżej 25% u mężczyzn i powyżej 30% u kobiet. Dlatego lekarz mierzy też obwód talii. Otyłość brzuszną rozpoznaje się przy talii od 80 cm u kobiet i od 94 cm u mężczyzn.
Zmienia przede wszystkim to, czego można oczekiwać od lekarza. Według zaleceń PTLO ocenę stanu odżywienia u dorosłych przeprowadza się co roku, a masę ciała i wzrost mierzy co najmniej raz w roku. Po rozpoznaniu otyłości lekarz powinien:
PTLO podkreśla też, że każdy kontakt z pracownikiem ochrony zdrowia wymaga dbałości o komunikację, a nadmierna masa ciała nie może ograniczać dostępu do świadczeń, jeśli nie ma ku temu powodów medycznych.
Po rozpoznaniu otyłości lekarz sprawdza, czy pojawiły się już jej powikłania. PTLO zaleca u każdej osoby z nadwagą lub otyłością pomiar ciśnienia tętniczego oraz badania: glukozę na czczo, OGTT lub HbA1c, lipidogram, kwas moczowy, TSH, ALT i AST, kreatyninę z eGFR, morfologię i badanie ogólne moczu.
Wiele chorób związanych z otyłością zaczyna się na długo przed tym, gdy spełnią kryteria rozpoznania, dlatego badania mają sens nawet bez dolegliwości. Szczegóły i sposób czytania wyników opisuje tekst o tym, jakie badania warto wykonać przy otyłości.
Bo jej przebieg zależy od biologii, a nie tylko od decyzji. Organizm broni zgromadzonej energii: według badań przytaczanych przez PTLO u osób na długotrwałej diecie o ograniczonej kaloryczności apetyt rośnie o około 100 kcal na dobę na każdy utracony kilogram. To jeden z powodów, dla których utrzymanie efektu jest trudniejsze niż sam spadek masy ciała.
Na rozwój otyłości wpływają czynniki genetyczne i epigenetyczne, hormonalne, psychologiczne, społeczne i środowiskowe. Wiele z nich pozostaje poza kontrolą pacjenta. Rolę genów opisuje tekst o tym, czy otyłość może być dziedziczna.
Traktowanie otyłości jako „braku charakteru” szkodzi. PTLO opisuje, że piętnowanie osób z otyłością pogarsza ich samopoczucie i zdrowie psychiczne, może prowadzić do unikania lekarzy i przekłada się na gorsze wyniki leczenia. Z otyłością łączą się też depresja i zaburzenia nastroju, o czym więcej w tekście czy otyłość zwiększa ryzyko depresji i zaburzeń lękowych.
Bo jej częstość rośnie razem ze zmianami stylu życia i otoczenia. Według WHO w 2022 roku z otyłością żył co ósmy człowiek na świecie: otyłość miało 890 mln dorosłych, a nadwagę 2,5 mld. PTLO podaje, że od 1990 roku częstość otyłości u dorosłych na świecie wzrosła ponad dwukrotnie.
W Polsce, według danych CBOS z 2019 roku przytaczanych przez PTLO, otyłość ma 21% dorosłych, a nadwagę 38%. Prognozy mówią o wzroście odsetka osób z otyłością do 33% w 2035 roku. Wśród czynników, które napędzają ten wzrost, eksperci wymieniają:
Takie otoczenie sprawia, że przybieranie na wadze staje się przewidywalną reakcją organizmu, a nie wyjątkiem. To kolejny argument, by otyłość leczyć, a nie oceniać.
Otyłość może prowadzić do ponad 200 chorób i powikłań, jak podaje PTLO. Najważniejsze z nich to:
WHO wiąże otyłość z 3,7 mln zgonów na świecie w 2024 roku. Według raportu OECD z 2019 roku, przytaczanego przez PTLO, z powodu rosnącej częstości nadwagi i otyłości średnia długość życia w Polsce do 2050 roku skróci się o blisko 4 lata.
Choroby rozwijające się w przebiegu otyłości często postępują niezauważalnie i w chwili rozpoznania bywają już zaawansowane. Istotne i trwałe zmniejszenie masy ciała może jednak złagodzić przebieg wielu z nich, a u części osób doprowadzić nawet do remisji, np. cukrzycy typu 2.
Otyłość leczy się długofalowo, tak jak inne choroby przewlekłe. Podstawą są terapia żywieniowa, aktywność fizyczna i wsparcie psychologiczne, a przy wskazaniach dochodzą leki lub leczenie operacyjne. Za cel pierwszego etapu PTLO uznaje zwykle redukcję 5-10% początkowej masy ciała w ciągu 3-6 miesięcy.
WHO warunkowo dopuszcza u dorosłych długotrwałe stosowanie leków z grupy GLP-1, razem z interwencjami dotyczącymi diety i aktywności fizycznej. PTLO zaznacza, że farmakoterapia krótsza niż 6 miesięcy nie przynosi trwałych korzyści, a część pacjentów wymaga leczenia przewlekłego. O wyborze leku i czasie terapii decyduje lekarz.
Kolejne etapy i ich długość opisuje tekst o tym, ile trwa leczenie otyłości i jakie są jego etapy. W CLiPO leczenie prowadzą lekarze razem z dietetykami i psychologami, a zasady opisuje strona o leczeniu otyłości.
U dorosłych otyłość rozpoznaje się przy BMI od 30 kg/m², a nadwagę przy BMI 25-29,9 kg/m². BMI nie pokazuje jednak rozmieszczenia tłuszczu, dlatego lekarz mierzy też obwód talii. Otyłość brzuszną rozpoznaje się od 80 cm u kobiet i od 94 cm u mężczyzn.
Tak, otyłość ma w klasyfikacji ICD-10 kod E66, a Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości opisuje ją jako chorobę przewlekłą. Oznacza to, że lekarz powinien ją rozpoznawać i leczyć. Za chorobę uznaje ją też WHO.
Zwykle nie, bo według PTLO otyłość jest chorobą bez tendencji do samoistnego ustępowania i ze skłonnością do nawrotów. Wraz ze wzrostem BMI i czasem trwania otyłości rośnie ryzyko powikłań. Dlatego warto skonsultować się z lekarzem już przy BMI od 30 kg/m².
Bo organizm broni zapasów energii: przy długotrwałej diecie apetyt może rosnąć o około 100 kcal na dobę na każdy utracony kilogram. To mechanizm biologiczny, a nie dowód braku silnej woli. Pomaga długofalowa opieka, wolniejsze tempo redukcji i, przy wskazaniach, farmakoterapia.
Tak, otyłość jest chorobą niezależnie od wieku, choć u dzieci rozpoznaje się ją inaczej niż u dorosłych. U dzieci i młodzieży w wieku 2-18 lat stosuje się progi BMI dopasowane do wieku i płci, np. według kryteriów IOTF. Wynik warto omówić z pediatrą.