• Zapytaj lub umów wizytę: +48 502 239 088
  • ul. A. Struga 39
    95-100 Zgierz
  • biuro@clipo.pl
Wady postawy u dzieci - CLiPO Zgierz

Według badań aż 90 proc. dzieci w Polsce ma wady postawy – wynika z danych opublikowanych przez Zakład Ochrony i Promocji Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka. Najczęściej są to wady kręgosłupa, kolan i stóp. Gdy nie są leczone odpowiednio wcześnie prowadzić mogą do trwałych niekorzystnych zmian, dysfunkcji narządów ruchu, a nawet kalectwa. Główne powody to zbyt mała aktywność fizyczna w szkole i poza szkołą, coraz dłuższy czas spędzany przez najmłodszych przed telewizorem i komputerem, a także coraz większa liczba otyłych dzieci i nastolatków.

Te alarmujące wyniki badań są jednocześnie siłą motywującą dla rodziców i nauczycieli by podjąć szybkie, skuteczne działania ratujące trudną sytuacje naszych ‘małych podopiecznych’. Według lekarzy najważniejsze jest odpowiednio wczesne wykrycie wady postawy.

Większość wad daje się wyleczyć odpowiednią gimnastyką korekcyjną i zmianą nawyków ruchowych. Jeśli wada jest poważniejsza i się powiększa, niektórym dzieciom zaleca się noszenie gorsetu ortopedycznego, co ma też efekty uboczne, dlatego też dobrze jest szukać innych skuteczniejszych metod korekcyjnych. Dla niektórych młodych pacjentów jedyną formą leczenia jest zabieg operacyjny. Należy pamiętać, że im później wada jest wykryta, tym leczenie jest trudniejsze.

Istotne jest pilne wdrożenie właściwych metod diagnostycznych oraz dobrze przemyślanych działań profilaktycznych i terapeutycznych zarówno w ramach zajęć szkolnych jak i pozalekcyjnych.

Pomimo obecnych już i tak mocno niepokojących danych, z roku na rok nadal przybywa dzieci z różnego typu mniej lub bardziej utrwalonymi wadami postawy. Mało jest wad wrodzonych, dominują wady postawy nabyte wynikające z niewłaściwego trybu życia, szkodliwych wzorców ruchu lub nawykowego utrzymywania nieprawidłowych pozycji statycznych. Powodów jest wiele, tymi dominującymi są: coraz dłuższy czas spędzany zarówno przez młodsze jak i starsze dzieci przed telewizorem, komputerem lub przy biurku w domu (czy w ławce szkolnej) przy jednoczesnym braku dostatecznej ilości aktywności fizycznej.

Już w szkole podstawowej dzieci spędzają około 25–30 godzin tygodniowo siedząc w szkolnej ławce. Dodatkowo spędzają swój czas w pozycji siedzącej także poza szkołą podczas jedzenia, zabawy, korzystania z mediów audio-wizualnych itp. Według pewnych badań dzieci spędzają do 30 godzin tygodniowo przed telewizorem i komputerem, a tylko 2 godziny na zabawach ruchowych. Dzieci 6 – letnie spędzają w pozycji siedzącej około 5-6 godzin dziennie, dzieci 8 – 10 letnie około 8-9 godzin dziennie. W rzeczywistości dzieci, które nie skończyły jeszcze ośmiu lat, powinny spędzać po 5 godzin dziennie nie przy komputerze, ale na podwórku.

Taki dominujący siedzący tryb życia jest wysoce szkodliwy ze względu na fakt, iż dostateczna ilość ruchu w tym okresie ma decydujące znaczenie dla prawidłowego rozwoju fizycznego, psychicznego a nawet umysłowego dziecka.

Stan kręgosłupa i całego aparatu kostno – stawowo – mięśniowego wpływa na stan i funkcjonowanie wszystkich układów ciała łącznie z układem nerwowym i mózgiem, powiązanie to ma decydujące znaczenie jeśli chodzi o rozwijanie predyspozycji i możliwości edukacyjnych uczniów.

Z uwagi na liczne oraz poparte badaniami wzajemne zależności psychosomatyczne, mniejsze lub większe nieprawidłowości lub dysfunkcje aparatu ruchu wpływają ujemnie nie tylko na sferę fizyczną, lecz także psychiczną i emocjonalną dziecka.

Dominujący siedzący tryb życia i brak dostatecznej ilości ruchu przyczyniają się nie tylko do mniej lub bardziej poważnych czy trwałych wad postawy, lecz także: chorób serca i układu krążeniowo – oddechowego, zakłóceń w funkcjonowaniu mięśni, bólu w krzyżu lub innych odcinkach kręgosłupa, bólu głowy, problemów z koordynacją ruchu (co pogarsza synchronizacje obu półkul mózgu i obniża zdolność uczenia się). Brak aktywności i wielogodzinne siedzenie powodują zaburzenia przemiany materii, funkcji układu trawiennego, wydalniczego, pogorszenie dotlenienia mózgu i tkanek ciała. Jest to powodem coraz większej liczby dzieci otyłych.

Niestety system społeczny w jakim funkcjonujemy często zapomina, że dzieci nie są ‘małymi dorosłymi’, a ich ciało i psychika ulegają bardzo łatwo wszelkim odkształceniom czy dysfunkcjom ze względu na większą miękkość i podatność tkanek (na fizyczne, mechaniczne siły i czynniki zewnętrzne), tak charakterystyczną dla okresu wzrostu i dojrzewania.

Poniżej przedstawione są następstwa długotrwałego siedzenia, w szczególności zaś przyjmowania typowej postawy o okrągłych plecach:

  • powstawanie pleców okrągłych (zbyt duże rozciągnięcie mięśni grzbietowych oraz więzadeł tylnych), zniesienie lub powiększenie naturalnych krzywizn kręgosłupa;
  • osłabienie i częściowe skrócenie mięśni brzucha, zbytnie napięcie i skrócenie zginaczy bioder; osłabienie mięśni głębokich dna miednicy ( tzw. przepony miednicy) i mięśni przykręgosłupowych;
  • tworzenie się skrzywień bocznych kręgosłupa, w przypadku dominacji asymetrycznych nawyków ruchowych czy asymetrycznych pozycji statycznych;
  • osłabienie mięśni oddechowych, międzyżebrowych i przepony (głównego mięśnia oddechowego). W konsekwencji powoduje to gorsze dotlenienie tkanek ciała i mózgu oraz może powodować czynnościowe upośledzenie mięśni oddechowych i narządów oddychania;
  • ograniczenie przestrzeni narządów wewnętrznych, częsty ucisk i zwężenie narządów wewnętrznych (zwłaszcza oddechowych i układu trawiennego), niekorzystnym wpływem objęte są: płuca, przepona, żołądek, wątroba, trzustka, jelita;
  • zwiększanie obciążenia na kręgosłup (stawy międzykręgowe i krążki międzykręgowe), co powoduje z czasem trwałe zmiany: pierw dolegliwości bólowe i stany zapalne, następnie zmiany zwyrodnieniowe;
  • występowanie bólu głowy podczas stałego zaokrąglania pleców, skracania tyłu szyi lub pochylania głowy w przód podczas czynności czytania czy pisania ( łączy się to z nadmiernym napięciem mięśni karku), zwłaszcza na komputerze;
  • upośledzenie przepływu krwi w żyłach i przez to dodatkowe obciążenie naczyń krwionośnych w nogach ( problemy z żylakami w wieku dorosłym);
  • wskutek niepoprawnego trzymania głowy, skracania oraz zbyt dużego napinania mięśni tyłu szyi upośledzony zostaje dopływ krwi i tlenu do mózgu, co pogarsza jego dotlenienie i wpływa na obniżenie efektów uczenia się. Takie niewłaściwe trzymanie głowy powoduje duże napięcia i obciążenia szyjnego odcinka kręgosłupa oraz obszaru miedzy barkami a szyją (górnej części mięśnia czworobocznego), co często powoduje ból;

Z uwagi na powyżej opisane niekorzystne następstwa długiego siedzenia, podczas pracy dziecka przy biurku wskazane jest tzw. siedzenie aktywne czy dynamiczne z częstymi zmianami pozycji. Przyjmowane pozycje ciała powinny być jednocześnie pozycjami nie pogłębiającymi istniejącej już wady czy innych niekorzystnych tendencji jakim ulega postawa dziecka.

Należy pamiętać, że nawet gdy siedzimy prawidłowo, jeśli przekroczony zostanie pewien określony indywidualny próg czasowy (rodzaj granicy po której przekroczeniu mięśnie słabną i nie chronią dostatecznie kręgosłupa), siedzenie takie staje się wtedy także przyczyną nadmiernego, nie fizjologicznego obciążania krążków międzykręgowych, wiązadeł i mięśni.

Dlatego też nie zaleca się długotrwałego siedzenia nawet w pozycji prawidłowej bez robienia przerw czy bez użycia odpowiednich podpór odciążających kręgosłup. Zalecane jest siedzenie aktywne czyli zmiany pozycji polegające na wprawianie ciała na zmianę w stan aktywności i odprężenia. Dzieci w wieku szkolnym zwłaszcza w szkole podstawowej mają naturalną potrzebę ruchu, jest ona jednym z przykładowych przejawów inteligencji ciała. Dzięki takiej bardziej przemyślanej i inteligentnej strategii pracy siedzącej, napięcie mięśni jest bardziej zrównoważone, a krążki i stawy międzykręgowe mniej obciążone.

Dzieci w wieku od 3 do 4 lat zachowują się na ogół w sposób przyjazny dla kręgosłupa i mają poprawne nawyki ruchowe. Istotny jest okres późniejszy, gdyż w latach szkolnych sytuacja ulega pogorszeniu. Dlatego ważne jest ćwiczenie nawyków prawidłowej postawy u dzieci 5 – 6 letnich oraz upowszechnianie profilaktyki wad postawy w szkołach np : na zajęciach zdrowego kręgosłupa. Aby działania profilaktyczne i lecznicze były skuteczne powinny obejmować przedszkole, szkołę i dom.

Już dzieci w wieku 4-6 lat powinny być motywowane do zabaw ruchowych uczących bądź utrwalających prawidłowe nawyki ruchowe ( a oduczających zachowań nieprawidłowych) lub ćwiczących umiejętności fizyczne wspierające zdrowie kręgosłupa. Chodzi tu przede wszystkim o nabywanie umiejętności poprawnego siedzenia i noszenia, co jest świetnym przygotowaniem do wieku szkolnego. Ponieważ w wieku szkolnym następuje automatyzacja i utrwalanie nabytych wcześniej nieprawidłowych stereotypów ruchu szkoła zdrowych pleców dla tej grupy wiekowej ma nieco odmienną formę i cele (zgodne z fizjologią dziecka) niż w wieku przedszkolnym. Ćwiczenia muszą być zawsze dostosowane do określonego poziomu dziecka.

Należy stale motywować i inspirować dzieci do aktywnego wypoczynku oraz rozwijania korzystnych predyspozycji czy możliwości ruchowych ciała. Dobrze jest stwarzać dzieciom liczne okazje do odkrywania i doskonalenia nowych zdolności ruchowych i kształtowania tylko korzystnych dla ciała tendencji. Wielką role mają tu do odegrania rodzice i nauczyciele. Działając zgodnie z przysłowiem ‘ Czego Jaś się nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał’ ćwiczenia dla zdrowego kręgosłupa powinno się zaczynać tak wcześnie jak to tylko możliwe. Należy przy tym pamiętać, że szkoła zdrowych pleców dla dzieci obejmuje zupełnie inne ćwiczenia niż szkoła kręgosłupa dla dorosłych gdyż dzieci mają zupełnie inne potrzeby w tym zakresie.

Istotne jest informowanie rodziców i nauczycieli przynajmniej o podstawowych rodzajach wad postawy i ich znakach rozpoznawczych. Umożliwia to wcześniejsze orientacyjne rozpoznawanie wady w warunkach szkolnych czy domowych, a następnie skierowanie dziecka do specjalisty.

Najczęściej spotykane wady postawy u dzieci to: plecy okrągłe, skolioza, płaskostopie, koślawość kolan i stóp.

Plecy okrągłe są najczęściej efektem długotrwałego przebywania w nieprawidłowych pozycjach siedzących. Charakteryzują się pozycją zgarbioną, co jest związane z pogłębieniem kifozy piersiowej (czyli zbyt dużym zaokrągleniem pleców w odcinku piersiowym). Dzieci z plecami okrągłymi często mają pochyloną głowę, barki wysunięte do przodu oraz przykurczoną klatkę piersiową, co może powodować bóle pleców i problemami z oddychaniem.

Skolioza czyli boczne skrzywienie kręgosłupa jest to trójpłaszczyznowe zniekształcenie kręgosłupa. Postawa ciała dziecka jest asymetryczna co można zauważyć patrząc na dziecko z przodu i z tyłu. Skoliozy mogą być wrodzone i nabyte. Wymagają natychmiastowej terapii, ponieważ są przyczyną dużej deformacji sylwetki dziecka. Skoliozy prowadza z czasem do zaburzeń w funkcjonowaniu poszczególnych narządów wewnętrznych (zależnie od wysokości umiejscowienia skoliozy). Ruch ciała staje się także asymetryczny, często pojawiają się różnice w długości nóg z powodu obniżenia jednej strony miednicy. Boczne skrzywienia zaburzają funkcjonowanie wielu układów i narządów, mogą wystąpić też objawy ze strony układu nerwowego.

Płaskostopie to wada dotycząca stóp dziecka. Łuk przyśrodkowy stopy jest zbyt obniżony, co powoduje, że stopa jest spłaszczona lub nawet cała przylega do podłoża. Płaskostopie jest często efektem dużych obciążeń statycznych i dynamicznych oraz konsekwencją źle dobranego obuwia lub nadwagi.

Koślawość to wada dotycząca nóg, charakteryzuje się układaniem przez dzieci nóg w kształt litery X. Może być skutkiem szybkiego wzrostu dziecka. Bardzo często wpływa na chód dziecka, który staje się niezgrabny, chwiejny, a także sprawiający ból. Koślawość ma szansę wyleczenia tylko w wieku dziecięcym, prawie zawsze towarzyszy jej płaskostopie.

Najpowszechniejsze zaniedbania powodujące wady postawy to m.in.: brak ruchu, brak odpowiedniego rodzaju ruchu dobranego do możliwości i potrzeb dziecka, nieprawidłowe wzorce ruchowe ( podczas wykonywania wszelkich czynności dna codziennego), niepoprawny wzorzec chodu, niepoprawna postawa ciała w pozycjach statycznych (takich jak: siedzenie, stanie, leżenie).

 

Inne powszechne konsekwencje zaniedbań to:

  • nieprawidłowe ustawienie miednicy – najczęściej spotykane to zwiększone lub zmniejszone pochylenie miednicy tzw. miednica w przodo-pochyleniu lub w tyło- pochyleniu (co powoduje spłaszczoną lub zbyt dużą lordozę lędźwiową). Inne niewłaściwe ustawienia to np: jedna strona miednicy ułożona niżej lub miednica skręcona. Miednica jest fundamentem całego kręgosłupa, od jej pozycji zależy ustawienie całego kręgosłupa oraz poprawność jego funkcji. Istotne jest dostateczne wczesne korygowanie jej ustawienia poprzez odpowiednie ćwiczenia, tak by była ona silną i stabilną podstawą dla całego kręgosłupa. Ponieważ jest ona bezpośrednio połączona z biodrami jej ułożenie wpływa na ustawienie i funkcję stawów biodrowych i analogicznie na odwrót. Każda dysfunkcja w stawie biodrowym wpływa na miednicę, a miednica z kolei na cały kręgosłup.
  • nieprawidłowe ustawienie szyi tzw. ‘szyja komputerowa’ – powoduje skracanie mięśni tyłu szyi (co zwiększa ich napięcie i powoduje ból), zwiększenie obciążenia na stawy międzykręgowe i dyski odcinka szyjnego kręgosłupa. Jeśli wada jest nie leczona powoduje z czasem zwyrodnienia kręgosłupa w tym odcinku. Takie nieprawidłowe ustawienie głowy i szyi upośledza dopływ krwi i tlenu do mózgu co odbija się negatywnie na możliwościach uczenia się dzieci.

Wszelkie nieprawidłowości w ustawieniu kręgosłupa powodują nierównomierny rozkład obciążeń na stawy międzykręgowe oraz i inne stawy ciała. Powoduje to nadmierne przeciążenia określonych odcinków kręgosłupa i pozostałych stawów ciała. Cały ten mechanizm jest z kolei przyczyną nadmiernego przeciążania jednych grup mięśni oraz niedostatecznego angażowania do pracy innych. Z czasem tworzą się duże dysharmonie w napięciu i funkcji poszczególnych grup mięśni. Jedne mięśnie ulegają skróceniu i osłabieniu (co powoduje liczne przykurcze) z powodu nadmiernego i nieodpowiedniego obciążania, inne osłabieniu lub zanikowi z powodu braku aktywności.

Różnego rodzaju dysharmonie napięć mięśniowych, nieprawidłowe czy nadmierne obciążanie poszczególnych stawów i mięśni, wszelkie zaburzenia statyczno – dynamiczne postawy powodują z czasem: bolesne napięcia, przykurcze (mięśni, ścięgien, więzadeł, tkanek okołostawowych), stany zapalne, różnego rodzaju usztywnienia, stwardnienia lub zwłóknienia tkanek około stawowych lub mięśni. Z czasem pojawiają się zmiany nieodwracalne takie jak zwapnienia czy zwyrodnienia. Aby nie dopuścić do występowania powyżej opisanych mechanizmów i procesów istotne jest sprawne wdrażanie właściwie opracowanych prozdrowotnych programów edukacyjnych (w ramach szkoły zdrowych pleców) dla dzieci, rodziców i nauczycieli. Następnie programy takie powinny być realizowane przez dzieci i rodziców w domu oraz przez nauczycieli w szkole, tak by jak najbardziej zminimalizować ryzyko niekorzystnych zmian.

W ramach zajęć szkoły zdrowego kręgosłupa lub tzw., szkoły zdrowych pleców dzieci nauczane powinny być m.in.:

  • zdrowych dla kręgosłupa sposobów zachowania;
  • ćwiczeń rozwijających prawidłowe nawyki ruchowe w czynnościach dnia codziennego;
  • postaw odciążających te odcinki pleców i kręgosłupa, które mają tendencje do przeciążeń;
  • ćwiczeń zwiększających świadomość ciała, rozluźniających i relaksacyjnych;
  • praktycznych sposobów zastosowania nabytej wiedzy i umiejętności w życiu codziennym;

Na zajęciach szkoły zdrowych pleców dzieci zapoznawać się powinny z podstawowymi wiadomościami na temat anatomii i fizjologii, prawidłowych sposobów poruszania się, zdrowego stylu życia. Należy wyczulić dzieci na takie sposoby zachowania czy poruszania się, które są przyjazne dla kręgosłupa. Najlepiej zaczynać już w wieku przedszkolnym, następnie wraz z wiekiem uzupełniać program o coraz to nowe, bardziej zaawansowane i przystosowane do wieku prozdrowotne wiadomości i ćwiczenia.

Aby działania profilaktyczne i lecznicze były skuteczne powinny obejmować przedszkole, szkołę i dom.

Poznaj naszych specjalistów fizjoterapeutów i zapisz się na konsultację

NASI SPECJALIŚCI